Savaşçının Son İmzası: Mezar Taşlarında Kılıç/ Kumsal ŞİMŞEK

0
bitlis-ahlat
Spread the love

Zamanın durduğu, fani seslerin sustuğu ve rüzgârın sadece servilerle ebediyeti konuştuğu o sessiz mezarlıklarda, toprağın bağrından göğe doğru “zamanı aşan taşlar” yükselir. Bu taşlar ki, asırların ötesinden fısıldayan seslerin, etten ve kemikten sıyrılıp sonsuzluğa yürüyen ruhların ebedi muhafızlarıdır. Üzerlerinde bazen zarif bir lale, bazen kırık bir gül dalı filizlenir. Fakat bazı mezar taşları vardır ki, gövdelerine gizlenmiş sırlarıyla zamanı adeta dondurur; orada, taşın tam kalbine işlenmiş vakur bir kılıç motifi sessizce nöbet tutmaktadır. Bu kılıç, ömrünü puslu savaş meydanlarında geçirmiş, o mahşeri şehadete yürümüş kahraman bir askerin ebediyetteki şerefli kimliğidir.

 19. yüzyılın ünlü kâşifi, asker ve kılıç ustası kimliğiyle tanınan Richard Burton “Kılıcın tarihi insanlığın tarihidir” diyerek bu silahın insanlık tarihindeki köklü yerini vurgular. Hakikaten bu kadim çelik, insanlık kadar derin bir geçmişin şahidi ve insan ruhu kadar diri bir imgenin ebedi yansımasıdır. O, bir savaş aletinin çok ötesinde bir anlam yüküne sahip olmakla mistik bir karaktere de bürünmüştür. O, bir yerde, artık bir kişilik olarak tanımlanır; insanî ve insanüstü niteliklerle bezeli bir kişilik. Onur, şeref, cesaret gibi değerlerin ritüellerinin kendisi aracılığıyla yapıldığı bir kişilik olur. Öte yandan, adalet, şehadet vb. değerler için de bir simge olmuştur; bu hayattayken kullanılan bir sembol olduğu gibi mezara da işlenen veya saplanan bir motiftir. Hiç şüphesiz İslamiyet öncesi Türk inanç ve geleneklerinde kılıcın yeri önemlidir. Geleneksel birçok toplumda olduğu gibi, güç ve hâkimiyet sembolü olarak egemenlik figürü şeklinde hem hayatta hem de ölümde etkin bir semboldür. Yine Cumhuriyet öncesine bakıldığında tahta çıkan Osmanlı hükümdarının kılıç kuşanma merasiminde görüldüğü gibi kılıç ve hâkimiyet arasındaki kültürel kod sürdürülmüştür. Türk kültüründe demirin kutsal kabul edilmesi, ondan üretilen silahları da alelade birer araç olmaktan çıkarmıştır; bu silahlar yurdu, aileyi ve toplumu koruyan birer kutsiyet timsalidir. Bu silahların başında da hiç şüphesiz kılıç gelmektedir.

Mezar taşlarında bir motif olarak karşımıza çıkan kılıç, Türklerin bu silaha yaşamlarında verdikleri önemin ölümden sonra da devam ettiğini gösterir; nitekim ölülerini kılıçlarıyla gömen Türkler, mezar taşlarını da bu motifle bezemişlerdir. Söz konusu kılıç motiflerinin sembolik anlamlarına gelince, öncelikle ölen kişinin kahramanlığıyla ilişkilendirilmektedir; bununla birlikte kılıç, tıpkı bıçak gibi kesen ve ayıran yapısıyla, hayat ile ölüm arasındaki sınırı simgeleyen figüratif bir araç olarak da anlamlandırılabilir. Ölüm ve kılıç ilişkisinde bazı yorumların, kılıcın mezar taşlarına işlenmesinin o kişinin ölüm nedenini gösterme ihtimalini dile getirdiği görülmektedir. Nitekim Anadolu’nun bazı şehitliklerinde mezar taşlarında kitabe bulunmazken, kılıç ve hançer motifleri yer almaktadır.

Türklerin elinden ve belinden eksik etmediği, kudret ve hâkimiyeti simgeleyen kılıç, güç, iktidar, devlet, adalet, erdem, cengâverlik ve atılganlığı da çağrıştırarak bütün bu kavramları iktidar sahibinin elinde toplamıştır ve cihan hâkimiyeti gibi ideallere de sembol olmuştur.  Şöyle ki; eski Türklerde kılıcın sivri kısmını dışarıda bırakmak suretiyle toprağa gömme âdeti, İskitlerden beri muhtelif Türk topluluklarında görülen bir gelenek olmuş, hatta Attila’nın kılıcıyla ilgili efsane de ilhamını bu eski gelenekten almıştır. Efsaneye göre Attila da yere gömülü altın kılıcı kendisinin bulmuş olmasını, Tanrı’nın dünya hâkimiyetini kendisine bahşettiğine dair bir işaret olarak saymıştır. Avrupa Hun Hükümdarı Atilla’nın adlandırması olan, ‘Tanrı’nın Kılıcı’ unvanı, hâkimiyetinin kaynağının tanrı olduğu ve kılıç ile de tanrının buyruğuna boyun eğmeyen devletleri ve toplumları kılıçla boyun eğdireceğine işaret etmektedir. Dolayısıyla buradaki kılıç, doğrudan tanrısal bir gücün ve iradenin sembolüdür.

AHLAT SELÇUKLU MEYDAN MEZARLIĞI ÖREN YERİ | Kültür Portalı

Anadolu’nun bağrında, Alevi-Bektaşi nefesten süzülen mezarlıklarda ise kılıç, daha derin bir mistik boyuta ve zamansız bir anlama evrilir. Burada görülen kılıç motifleri, doğrudan doğruya ilahi adaletin, cesaretin ve ilmin kapısı olan Hz. Ali’nin kılıcı “Zülfikar” ile özdeşleşir.

Sonuç olarak kıymetli okurlar, bugün yosun tutmuş tarihi bir mezarlığın sessizliğinde, taşa kazınmış bir kılıç motifine denk gelirseniz, onun hem tarihi bir kimlik belgesi hem de zamana karşı kazanılmış soyut bir ölümsüzlük ifadesi olduğunu bilerek o taşa kulak verin. Çünkü insanlar susar, çelik eskir ama taşın fısıldadığı o hikâye ebediyen yaşar.

Ahlat Selçuklu Mezarlığı: Tarihi, Konumu ve Ziyaret Saatleri 2025

İşte tam da bu noktada, görsellerde yer alan Gaziantep’teki mezar taşlarını, büyük bir azim, sabır ve emek harcayarak fark eden, asırlardır zamanın acımasızlığına karşı o mezarlıkta dimdik ayakta direnen bu alp yadigarı mirası bizlere gösteren ve umuyorum ki resmi makamlarca koruma altına alınması noktasında da bir uyanışa vesile olacak kıymetli fotoğrafları büyük bir kadirşinaslıkla bana ulaştıran Suat Korkmaz’a en kalbi şükranlarımı sunuyorum.

Kendisi, sadece bir taşa rastlamamış; Türk tarihine duyduğu sarsılmaz aşkla, gözler önünde durduğu halde fark edilmeyen yüzlerce yıllık bir hafızayı uyandırmıştır. Onun bu asil çabası ve titizliği, geçmişimize sahip çıkmanın en güzel, en asil örneğidir.

—————————————

KAYNAKÇA

Richard F. Burton, The Book of the Sword, London: Chatto ve Vindus, Piccadilly, 1884.

Sevinç, Bayram, “Yiğit ve Silahlı Adam Diyalektiğinde Kılıç İmgesi”, Turkish Studies, Ankara, S: 8/6, 2013,s. 622.

Yunus Berkli,“Mezar Taşlarında Görülen Kılıç, Hançer, Ok-Yay Ve Bayrak Motiflerinin Sembolik Anlamları,” Ekev Akademi Dergisi, (31), 2007, s. 69, 71.

  1. N. Eralp, “Tarih Boyunca Türk Toplumunda Silâh Kavramı ve Osmanlı İmparatorluğunda Kullanılan Silâhlar, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara, 1993, s.58.

Gülçin Tanrıbuyurdu, “Klâsik Türk Şiirinde Kılıç Duası”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 9. İstanbul, 2012, s. 140-141.

  1. Ögel, Türk Mitolojisi (Kaynaklan ve Açıklamaları ile Destanlar), I, TTK Yay, Ankara 2003,  s.207.

Bu Yazı Kumsal ŞİMŞEK Tarafından Yazılmış Olup, Yazarın Onayıyla Yayınlanmıştır.

About The Author

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir