Ahmet SEZGİN Ve Kar Renkli Çocukluğum: Anadolu Hafızasının İçten Bir Yankısı
1966 yılının zemherisinde, Samsun’un Terme ilçesindeki Bağsaray köyünde, karlı bir kış gecesinde ilk nefesi ciğerlerine çeken Ahmet Sezgin; ilk gençliğinden itibaren bir “Anadolu” kuşu olmuş, farklı tür ve eserlerle bize, bizi o hep kendine has sesiyle şakımaya başlamıştır.
İlk ve ortaöğrenimini Terme’de tamamlayan Sezgin, 1988 yılında Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olduktan sonra bu milli, manevi şakıyışa ilmî bir yön vermiş; “Hakk”ın ulvî duvarına yaslanarak yıllar içinde ortaya koyduğu şiirden denemeye, hatıradan biyografiye, incelemeden antolojiye pek çok yazı ve eserle adından söz ettirmesini bilmiştir. Öyle ki Sezgin, 2024 yılının son aylarında yayınladığı “Kar Renkli Çocukluğum” adlı hatıra kitabıyla hemen taltif edilmiş ve Türkiye Yazarlar Birliği tarafından -bu alanda- yılın yazarı seçilmiştir. Biz de bu yazımızda Ahmet Sezgin’in Kar Renkli Çocukluğum adlı kitabını inceleyecek ve bu eserde gördüğümüz “bizim köy” olgusundan yola çıkarak edebiyatımızda köyü anlatma geleneğinin izlerini sürmeye çalışacağız.
Gelenekten Şimdiye: Köyün Edebiyatımızdaki İzleri
Bilindiği gibi Türk edebiyatı tarihinde anlatı geleneğinin binlerce yıllık bir geçmişi vardır. Destandan masala, halk hikâyeciliğinden efsanelere, menkıbelerden mesnevilere kadar yüzyıllar içinde şekil, üslup ve muhteva değişikliğiyle günümüze kadar ulaşmış bu anlatı geleneği; 1860’lardan itibaren farklı bir yöne evrilmiştir. Gazetenin yayın hayatımıza girmesiyle birlikte makale, fıkra gibi öğretici türlerin yanında roman ve hikâye gibi edebi türler de bu mecrada kendine yer bulabilmiş, tefrika halinde bile olsa bu “anlatma” okuyucuyla buluşabilmiştir.
Bu edebi türlerde genel olarak mekân İstanbul olsa da Ahmet Mithat Efendi “Bahtiyarlık” adlı eseriyle kahramanlarını ilk kez İstanbul dışına çıkararak kırsal yaşamın bakir güzelliğine bakış atmıştır. Yine ilk köy romanı kabul edilen “Karabibik”le Nabizade Nazım, bu dönemde toprağın ve mülkiyetin gerçekçi bir tasvirini yapmıştır. Ebubekir Hazım Tepeyran ise “Küçük Paşa” eseriyle köy hayatını bir çocuğun gözüyle toplumsal bir sorguya dönüştürerek belki de ilk kez hakiki anlamda bir “köy romanı” yazmıştır.
Bu “öz”e atılan ilk nazarlardan sonra türlü sebepten akış sekteye uğrasa da 1930’larla birlikte Sadri Ertem ve Sabahattin Ali’nin elinde “köy” yeni hikâyelere dönüşmeye başlamıştır. 1940’larla birlikte Kemal Tahir’in kaleminde “doğal hayat vadeden pastoral bir mekân” olmaktan çıkan “köy” tarih boyunca devletin ağırlığını taşımış, kendi iç dengelerine göre ayakta duran, dışarıdan gelen her müdahaleyi kuşkuyla karşılayan bir toplumsal yapı olarak karşımıza çıkmıştır.
1950’lerden sonra ise Mahmut Makal’ın tanıklıkları, Fakir Baykurt’un içinden çıktığı köye bakan toplumcu gerçekçi çizgisi, Talip Apaydın ve Samim Kocagöz’ün gözlemleri köyü yalnızca coğrafi bir mekân değil, “toplumsal vicdanın aynası” hâline getirmiştir. Ancak bu uzun zincirin dikkat çeken bir özelliği vardır: Eserlerin çoğunda köy, ya toplumsal bir sorun ya ekonomik bir dünyanın çatışma alanı ya da ideolojik bir tartışma mekânı olarak görünür. Ahmet Sezgin’in Kar Renkli Çocukluğum kitabı ise bu noktada geleneğin içindeki sessiz bir kırılmaya işaret eder.
Kar Renkli Çocukluğum: Köyü Yeniden, İçeriden Kurmak
Kar Renkli Çocukluğum’u bu saydığımız köy anlatılarıyla yan yana getiren şey, aktarılan dünyanın mekânsal ve kültürel benzerlikleridir. Fakat onu diğerlerinden ayıran, köyü bir toplumsal tez ya da toplumsal sancı üzerinden değil, kişisel hafızanın oluşum mekânı olarak romantik bir şekilde yeniden kurmasıdır. Buradaki köy, ne ideolojik bir dertleşmenin sahnesi ne de toplumsal bir deneyin malzemesidir. Sezgin’in “köyü” bir çocuğun yürüyüşü kadar masum, bir annenin dokunuşu kadar sıcak, karlı bir kış gecesi kadar durudur.
Ahmet Sezgin, hatıratında köyü çözmeyi değil, köyde kendini bulmayı ya da yeniden “orada” olmayı ister. Bu bakımdan eser, köy anlatı geleneğinin tam kalbine bağlı ama ondan tamamen farklı bir damar açar: Köyün sosyolojisini değil, ruhunu anlatmak ve bu ruhu yaşayarak yaşatmak.
“Yaşama ve yaşatma” üzerine kurulu bu hatıra türünün kendine özgü mahrem rüzgârı, Sezgin’in üslubuyla birleşince köy; dış dünyanın sorunlarından arınarak kişisel hafızanın sıcak bir yuvasına dönüşür. Böylece eserde geçen her çocukluk sahnesi, köyün toplumsal bir birim olmaktan çok bir “duygu mekânı” olduğunu hissettirir.
Kar renkli Çocukluğum bu niteliğiyle köy anlatısı geleneğinin güçlü mirasına yaslanır fakat aynı zamanda onu aşar, dönüştürür. Kişisel hafıza ile edebî anlatının kesiştiği yeni bir alan kurar. Bu bakımdan Kar Renkli Çocukluğum, köy anlatısını dışarıdan değil içeriden, yukarıdan değil derinden veren nadir metinlerdendir.
Geleneğin Son Halkası yahut Bir Gediği Kapatmak
Türk edebiyatında köy hikâyeleri, özellikle 1980 sonrasında yavaş yavaş silikleşmiş; kentleşme, göç, kimlik meseleleri başka türden anlatıların önünü açmıştır. Bu dönemde köyü anlatmak artık eski anlamını yitirmiş; modern okur, köyü bir “sosyal laboratuvar” gibi gören “Bizim Köy”vari metinlerden uzaklaşmıştır.
Bu nedenle Kar Renkli Çocukluğum, tam da bu boşlukta önemli bir yer tutar. Diğerleri gibi bir “köy anlatısı” olsa da çocukluk anılarıyla okuyucuyu samimiyetiyle çepeçevre saran bu eser, bizi 1970’lerin Türkiye’sinde hemen her bölgemizde karşılaşacağımız “köy”e götürür.
Sezgin’in anlatısı, köy romanlarının bıraktığı büyük mirası yeniden insanın iç dünyasına taşır. Eser bizce geleneğin son örneği, son nefesi gibi dururken aslında yeni bir yola işaret eder: Köy sorunların değil, insanın özüne bakışının mekânıdır.
Bu yönüyle Kar Renkli Çocukluğum, Sezgin’in kişisel hafızasıyla Türk edebiyatı arasındaki zarif köprüdür. Köy anlatı geleneğinin kapanan defterinin üzerine düşmüş kar gibi sessiz ama eriyip kalbe karıştığında derin izler bırakan bir eserdir.
Sonuç Yerine: Köyün Sessiz Tanığı
Ahmet Sezgin’in hayatı; öğretmenliğin, ruhî yolculukların, karşılaşmaların ve tabii millî-manevî değerlerimize yaslanan edebî bir savaşın hikâyesidir. Eserleriyle ve yaşantısıyla adeta bize her hâl ve şartta “Hakk’ı tutar kaldırırım!” diye seslenen Sezgin, bu son eseri Kar Renkli Çocukluğum’la sanatı üzerine yeni bir ipucu verir: Batılın karşısına Zülkarneyn’in setti gibi diktiği yarım asra yaklaşan sanatının beslendiği kaynak, Türk’ün gözesi köylerdir. Ve yıllardır bu gözeye ağzını dayayan Sezgin’in son eseri de bu özden kopup gelen samimi dereler, nehirler hatta yer yer çağlayanlar gibidir.
Bu akışın sesi, yalnızca bir çocukluk hatırasını değil; bu milletin asırlardır yalnızca Hakk’a eğilen başını, toprağa kök salan irfanını da taşır. Kar Renkli Çocukluğum’da Sezgin’in köyü, bir mekân olmaktan çıkar; ezanıyla, ramazanıyla, bayramıyla, ocağıyla, insanıyla bereketiyle, samimiyetiyle vakar ve mahcubiyeti temsil eden bir “fıtrat yurdu”na dönüşür.
Okur, bu hatıraların içinde gezerken sadece Sezgin’in değil, Türk’ün temiz mayasının kokusunu duyar. Çünkü köy, bu topraklarda her zaman hem vatanın özü hem de insanın ilk aynası olmuştur. İşte bu yüzden Sezgin’in eseri, köyün çığlığını değil; köyün duaya benzeyen sıcaklığını, samimiyetini anlatır. Ve o samimiyet, bize bir kez daha şunu hatırlatır: Kökü Hakk’ta olan söz, zamana yenilmez.
Kar Renkli Çocukluğum da işte bu köklere tutunan, milletin kalbine su veren içten ve derin bir hatırlayıştır.
KAR RENKLİ ÇOCUKLUĞUM/AHMET SEZGİN-ATEŞ YAYINLARI(192s)
About The Author
