İran Hakkında Belki de Hayatınızda Hiç Duymadığınız Çok İlginç Bilgiler
Devletin Adı: İran İslam Cumhuriyeti
Yönetim Biçimi: Üniter başkanlık sistemli teokratik cumhuriyet
Başkenti: Tahran
Resmi Dili: Farsça, Türkçe, Beluçça, Kürtçe, Arapça
Dini: Müslümanlık
Para Birimi: İran Riyali
Yüzölçümü: 1.648.195 km2
Nüfusu: 92.417.681
Başlıca Şehirleri: Tahran, Meşhed, İsfahan, Kerec, Tebriz, Şiraz, Ahvaz, Kum, Kirmanşah, Yezd, Hemadan, Erdebil, Reşd, Bender Abbas
Coğrafya: Batı Asya’da yer alan İran, Hazar Denizi ve Basra Körfezi boyunca uzanan dağlar, çöller ve kıyı şeritleri dâhil olmak üzere çeşitli manzaralarla karakterizedir.
- İran’da Gezilecek En Popüler Tarihi Şehirler Hangileridir?
- İsfahan: Nakş-ı Cihan Meydanı, Şeyh Lütfullah Camii ve Ali Kapu Sarayı gibi mimari harikaların şehridir.
- Şiraz: Şairler Hafız ve Sadi’nin mezarlarının, cennet bahçelerinin ve Persepolis’e (Pers İmparatorluğu’nun başkenti) en yakın şehir.
- Yezd: Kerpiç mimarisi ve Zerdüşt kültürüyle bilinen, çölün ortasındaki eşsiz
- Tebriz: Ülkenin önemli ticaret merkezi ve Mavi Cami’ye ev sahipliği yapar.
- İran’dan Alınabilecek En Popüler Hediyelik Eşyalar Nelerdir?
- İran el sanatları ve ürünleri ile ünlüdür. En popüler hediyelikler:
- El Dokuması Halılar: Dünya çapında ünlü İran halıları.
- Mina Sanatı: Emaye üzerine işlenmiş zarif süs eşyaları (genellikle İsfahan’da bulunur).
- Safran: Dünyanın en kaliteli safranları İran’dan gelir.
- Baharat ve Kuru Yemişler: Özellikle Antep fıstığı ve hurma.
- İran Mutfağı Nasıldır? Türk Damak Tadına Uygun mu?
- İran mutfağı, Türk mutfağı ile birçok ortak noktaya sahiptir ve genellikle Türk damak tadına çok uygundur. Genellikle baharat kullanımı daha hafiftir.
- Kesinlikle Denenmesi Gerekenler: Safran ve kuru meyvelerle zenginleştirilmiş pilav çeşitleri (Chelo Kebab), güveç tarzı etli yemekler (Khoresht), ve geleneksel çorbalar (Aash)
- İran topraklarının neredeyse yarısı çöl bölgesidir
İran’ın geniş topraklarının neredeyse yarısı, başta çöl manzaraları olmak üzere kurak ve yarı kurak bölgelerden oluşuyor. Dasht-e Kavir (Büyük Tuz Çölü) ve Dasht-e Lut da dâhil olmak üzere bu çöller, İran’ın çeşitli coğrafyasına katkıda bulunuyor. Ülke sıradağlara, verimli vadilere ve kıyı bölgelerine sahipken, geniş çöl bölgeleri İran’ın iklim ve çevre koşullarını önemli ölçüde şekillendiriyor.
- Ülkedeki güç din adamlarına aittir. İran bir İslam Cumhuriyetidir ve ülkenin siyasi yapısı din adamlarından etkilenmektedir. 1979 İslam Devrimi, İran’da Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin lideri olduğu bir İslami hükümetin kurulmasına yol açtı. İran İslam Cumhuriyeti anayasası, İslami ilkelerin ve cumhuriyetçi bir yönetim biçiminin bir karışımını yansıtmaktadır.
Yüksek rütbeli bir din adamı olan Yüce Lider, önemli bir siyasi güç ve otoriteye sahiptir. Hukuk sistemi, aile meseleleri, ceza adaleti ve sosyal davranış dahil olmak üzere hayatın çeşitli yönlerini etkileyen İslam hukukuna veya Şeriat hukukuna dayanmaktadır. Din adamlarının etkisi, mevzuatın İslami ilkelerle uyumlu olmasını sağlayan Muhafız Konseyi gibi kilit kurumlarda belirgindir.
- İran çok zengin bir tarihe sahip bir ülkedir. İran, sınırları içindeki sayısız UNESCO Dünya Mirası Alanı’nda açıkça görülen zengin kültürel ve tarihi hazinelere sahiptir. Bu siteler, İran’ın sanata, mimariye ve medeniyete yaptığı tarihi katkıların derinliğini temsil ediyor.
İşte kısa açıklamalarla birlikte İran’daki birkaç UNESCO Dünya Mirası Alanı:
Persepolis (1979): Şiraz yakınlarında bulunan Persepolis, Ahameniş İmparatorluğu’nun tören başkentiydi. Site, antik Pers sanatı ve mimarisi hakkında fikir veren etkileyici saray, kapı ve kabartma kalıntılarını sergiliyor.
Nakş-ı Cihan Meydanı, İsfahan (1979): İmam Meydanı olarak da bilinen Nakş-ı Cihan Meydanı, İsfahan’da Şah Camii, Şeyh Lotfollah Camii, Ali Qapu Sarayı ve Qeysarie Kapısı gibi tarihi yapılarla çevrili muhteşem bir meydandır.
Çoğa Zenbil (1979): Susa yakınlarındaki eski bir Elam kompleksi olan Chogha Zanbil, dünya çapında mevcut birkaç ziggurattan biridir. MÖ 13. yüzyılda inşa edilmiş olup, Elam uygarlığının mimari ve mühendislik hünerini yansıtmaktadır.
Takht-e Soleyman (2003): İran’ın kuzeybatısındaki bir arkeolojik sit alanı olan Takht-e Soleyman, volkanik bir kraterin etrafına inşa edilmiş bir Sasani dini kompleksinin kalıntılarına sahiptir. Bir Zerdüşt ateş tapınağı, bir saray ve Anahita tapınağı içerir.
Pasargadae (2004): Büyük Cyrus yönetimindeki Ahameniş İmparatorluğu’nun başkenti olan Pasargadae, Cyrus Mezarı, Tall-e Takht gibi etkileyici yapıları ve saray ve bahçe kalıntılarını kapsar.
Bam ve Kültürel Peyzajı (2004): Bam’ın kültürel peyzajı, antik kalesi ve kerpiç yapılarıyla tanınan tarihi Bam şehrini içerir. Site, bir İran çöl kasabasının olağanüstü bir örneğini temsil ediyor.
- Peugeot 405 ve İran’daki muadili Samand çok popüler: Peugeot 405 ve İran’daki eşdeğeri Samand, İran’da uzun süredir popüler seçenekler arasında yer alıyor. Peugeot 405 ilk olarak Fransız otomobil üreticisi Peugeot tarafından tanıtıldı ve İran’da yaygın bir popülerlik kazandı. Daha sonra, İran’ın önde gelen otomobil üreticilerinden biri olan Iran Khodro, Samand’ı İran’a alternatif olarak üretti. İran kendi arabasını üretiyor: İran’ın araba markaları Khodro, SAIPA gibi modellerdir.
- Dünyanın en sıcak yerlerinden biri, İran’ın güneydoğusunda bulunan Dasht-e Lut olarak da bilinen Lut Çölü’dür. 2005 yılında NASA’nın Aqua uydusu, Lut Çölü’nde 159.3 derece Fahrenheit (70.7 santigrat derece) kadar yüksek yüzey sıcaklıkları kaydetti ve bu da onu gezegendeki en sıcak yerlerden biri haline getirdi.
- İran’daki nüfus çok genç. İran nispeten genç bir nüfusa sahip ve vatandaşlarının önemli bir kısmı genç demografiye giriyor. Bu gençlik demografisi, eğitim, istihdam ve kültürel dinamikler dâhil olmak üzere İran toplumunun çeşitli yönleri üzerinde etkilere sahiptir.
- Ülkede alkol ve uyuşturucu yasak fakat rehabilitasyon merkezi vardır.
- İran’da silah taşımak yasaktır: İran’da kimsenin silah taşıma izni yoktur. Sadece özel yetkileri olan siviller silah taşıyabilir. Fakat bu da sık rastlanan bir durum değildir.
- İranlılar yemek yerken yalnızca sağ elini kullanırlar.
- Kadınların soyadı değişmiyor: Kadınlar evlendiklerinde eşlerinin soyadlarını almıyorlar. Kendi soyadlarını kullanmaya devam ediyorlar.
- Kadınların eğitim oranı yüksek: Ülkenin % 49’luk nüfusunu oluşturan kadınlar İran Devrimi’nden sonra eğitim politikalarıyla karma eğitim kaldırılmıştır. En yüksek kadın öğrenci sayısı tıp fakültelerindedir.
- İran’da yaşayan bir Yahudi cemaati vardır: Rusya’dan sonra Asya kıtasında en fazla Yahudi nüfusuna sahip ülke İran’dır. Yaklaşık 60.000 Yahudi yaşamaktadır.
- İran’da yaşam, yaklaşık 4000 yıl öncesine dayanan köklü bir tarihe sahiptir.
- İran ismi “Aryan” kelimesinden türemiştir.“Aryanların ülkesi” anlamına gelir.
- Pers halıları (İsfahan) dünya çapında ünlüdür. İran halıları, sanat eseri olarak kabul edilir ve UNESCO tarafından koruma altına alınmıştır.
- Farsça dili, binlerce yıldır kesintisiz olarak kullanılmaktadır. Musiki ve şiir dilidir. Dünyada bu kadar uzun süre yaşayan az sayıdaki dillerden biridir.
- Dünyanın en eski ikinci metro sistemi planı İran’da ortaya çıkmıştır. 19. yüzyılda Tahran için planlanan metro, hayata geçmese de tarihte bir ilk olarak kayda geçmiştir.
- İran, dünyanın en büyük 18. ülkesi konumundadır.
- Yüzölçümü Türkiye’nin iki katından biraz daha büyüktür.
- Dünyanın en eski posta sistemi İran’da kurulmuştur. Persler, atlı ulak sistemiyle haberleşmede öncü olmuştur.
- İran mutfağında safran önemli bir yere sahiptir. Safran üretiminde dünya lideridir.
- Şiraz şehri şaraplarıyla ünlüdür. İslam devriminden önce İran, şarap üretiminde öne çıkan ülkelerden biriydi.
- Dünyanın ilk insan yapımı rüzgâr soğutucuları İran’da icat edilmiştir.“Badgir” adı verilen bu sistemler doğal klima işlevi görür.
- İran’ın milli sporu güreştir. Geleneksel olarak “Zurkhaneh” denilen spor salonlarında icra edilir.
- Kadim Pers İmparatorluğu’ndan kalan Persepolis şehri, UNESCO mirasıdır. İran’ın en çok ziyaret edilen tarihi alanlarından biridir.
- İran’da kadınlar için zorunlu başörtüsü uygulaması vardır. 1979 İslam Devrimi’nden sonra yasalarla yürürlüğe girmiştir.
- İran sineması, dünyada büyük saygı görür. Asghar Farhadi, iki Oscar ödüllü İranlı yönetmendir.
- İran, dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerine sahiptir. Aynı zamanda petrol üretiminde de önemli bir oyuncudur.
- Fars kedileri İran kökenlidir. Dünyanın en popüler kedi türlerinden biridir.
- Yılbaşı yerine Nevruz kutlanır. Baharın gelişiyle 21 Mart’ta başlayan Nevruz, İran’ın en önemli bayramıdır.
- Tahran dünyanın en büyük ikinci balıklı pazarı olan “Shahr-e Rey”’e ev sahipliği yapar. Çeşitliliği ile dikkat çeker.
- İran’da internet sansürü oldukça yaygındır. Facebook, Twitter ve birçok popüler platforma erişim VPN olmadan mümkün değildir.
- İranlılar çay tiryakisidir. Evlerde, iş yerlerinde ve misafirliklerde en çok ikram edilen şey çaydı
- Dünyanın en eski sürekli medeniyetlerinden biridir.
- İran’da yaşam, yaklaşık 4000 yıl öncesine dayanan köklü bir tarihe sahiptir.
- Pers halıları dünya çapında ünlüdür. İran halıları, sanat eseri olarak kabul edilir ve UNESCO tarafından koruma altına alınmıştır.
- Farsça dili, binlerce yıldır kesintisiz olarak kullanılmaktadır.
- İran’ın en çok ziyaret edilen tarihi alanlarından biridir.
- Evlerde, iş yerlerinde ve misafirliklerde en çok ikram edilen şey çaydır.
- Havyarın en büyük ihracatçısıdır, kilosu 20.000 sterline satılır.
- İranlıların %60’ı 30 yaşın altındadır.
- Burun estetiği oranı en yüksek ülkelerden biridir.
- Araplar İran’ı fethetmeden önce, yerliler dünyanın en eski dinine inanıyorlardı – Zerdüştlük. Modern İran’da da ateşe tapanlar ve onların tapınakları var: örneğin Yezd’de 7 yüzyıldan uzun süredir sönmeyen kutsal bir alev görebilirsiniz.
- Yaklaşık 2 asır önce Avrupa’dan İran’a getirilen semaver, İran kültürünün ayrılmaz bir parçası haline geldi. İranlılar bu mutfak eşyalarına o kadar bağlılar ki, semaverleri çoğunlukla kendi icatları olarak görüyorlar.
- İran, korunmuş tarihi ve mimari anıtların sayısı açısından dünyada üçüncü, bu göstergede ise sadece Mısır ve İtalya’nın ardından ikinci sırada yer alıyor.
- Kasr-i Şirin Anlaşması Osmanlılar’la Safevîler arasında 1639’da imzalanan ve bugünkü Türkiye-İran doğu sınırını belirleyen antlaşma. Türkiye’nin 1639 yılından beri değişmeyen tek sınır anlaşması.
Özetle bu devasa komşu ülkemizin enteresan özelliklerini tamamen objektif olarak sizler için araştırdık, yazıya döktük. İnşallah beğenirsiniz.
About The Author
Çok faydalı bilgiler, güzel araştırma tebrikler Tarık hocam
Ellerinize emeklerinize sağlık hocam selamlar
Çok teşekkür ederim sağ olunuz eksik olmayınız her daim çalışmalarımı önemseyen vefalı tavrınıza şükranlarımı sunarım .
Çok ilginç ve faydalı bilgiler sunmuşsunuz tebrikler.
Çok güzel bir yazı, ilginç bilgilerle zenginleştirilmiş. Özellikle kadınların eğitim-öğretim alanında etkin olmaları beni mutlu etti. Alkol-madde yasak olmasına rağmen rehabilitasyon merkezlerinin olması da ilginç. Ek bir bilgi olarak İran’da eşcinsellik yasak ama trans-gender denilen süreçlerde hormon kullanımı ve ameliyat izinleri olan bir ülke. Yani halkı merdiven altında cinsiyet geçişi/uyumlanma ameliyatında zarar görmesin diye devlet bu imkanı vatandaşına sunuyor. Daha fazla anlaşılmaya çalışılması gereken bir ülke. Umarım komşu İran halkı barışı, gerçek anlamda özgürce huzurlu bir yaşamı elde eder bir gün. Bunu hak ediyorlar ve tabiki kan kardeşlerimiz Azerbaycan Türkleri ve diğer Türk halkları…Sıkıntıları bizim sıkıntımız. Ayaklarına taş değmesin.
Teşekkür ederim katkınız için. Güzel katkıda bulunmuşsunuz, maksat hasıl olduğuna sevindim. İnşallah diğer ülkeleri de yazmak nasip olur. Tekrar çok teşekkür ederim.
Ellerinize sağlık çok güzel olmuş. Çok yakın komşumuz olmasına rağmen çok az şey biliyoruz. Anıl beyin katkılarına güzel olmuş. Her yerde oldugu gibi Yasaklar kişiye göre yapılıyor.
Çok teşekkür ederim Murat Beyefendi kardeşim, sizlerin katkı ve önerileriniz ile nice çalışmalara inşallah.
Çok güzel bilgiler verilmiş yazarı kutlarız devamını bekleriz.
Çok objektif bilgi dolu yazı tebrikler.
Tarık Torun hoca, yine harika anlatımla çok faydalı bilgiler sunmuşsunuz bravo.