Ni\u015f Kalesi\u2019nin kuzeybat\u0131 taraf\u0131nda, a\u011fa\u00e7lar\u0131n aras\u0131nda uzanan tarih\u00ee binan\u0131n \u00f6n\u00fcnden ilk bak\u0131\u015fta fark\u0131na varmadan ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn. G\u00f6steri\u015fli bir saray cephesi yok. \u0130nsan\u0131 uzaktan kendisine \u00e7a\u011f\u0131ran \u00e2bidelerden biri de de\u011fil. Fakat biraz yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda binan\u0131n pencereleri ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6ylemeye ba\u015fl\u0131yor. Eski foto\u011fraflar, simalar, isimler ve Ni\u015f\u2019in muhtelif devirlerinden sahneler\u2026<\/p>\n
Sanki ar\u015fiv, raflar\u0131nda muhafaza etti\u011fi mazinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131ya ta\u015f\u0131m\u0131\u015f.<\/p>\n
Zaten bu fikrin ad\u0131 da pek g\u00fczel se\u00e7ilmi\u015f:<\/p>\n
\u201cProzori Istorijskog arhiva govore.\u201d<\/em><\/p>\n Yani, \u201cTarih Ar\u015fivinin Pencereleri Konu\u015fuyor<\/em>.\u201d<\/strong><\/p>\n Ve Ni\u015f\u2019te ger\u00e7ekten konu\u015fuyorlar.<\/p>\n Ni\u015f\u2019in Mazisini Muhafaza Eden Bir Bina<\/strong><\/p>\n Ni\u015f Tarih\u00ee Ar\u015fivi\u2019nin kurulu\u015fu 24 Nisan 1948\u2019e uzan\u0131yor. D\u00f6nemin S\u0131rbistan Halk Cumhuriyeti E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n karar\u0131yla bir ar\u015fiv merkezi olarak te\u015fkil edilen kurum, zaman i\u00e7erisinde Ni\u015f ve civar\u0131n\u0131n en m\u00fchim tarih hazinelerinden biri h\u00e2line gelmi\u015f.<\/p>\n Bug\u00fcn burada 800\u2019\u00fc a\u015fk\u0131n fon ve koleksiyon ile yakla\u015f\u0131k 4.000 metre uzunlu\u011funda ar\u015fiv malzemesi muhafaza ediliyor.<\/p>\n Bu rakam\u0131 zihinde canland\u0131rmak dahi g\u00fc\u00e7.<\/p>\n Binlerce dosya, defter, resm\u00ee kay\u0131t, foto\u011fraf, afi\u015f, \u015fahs\u00ee evrak ve muhtelif vesika\u2026 Kamu idaresinden mahkemelere, maariften bankac\u0131l\u0131\u011fa, siyas\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee te\u015fekk\u00fcllerden din\u00ee m\u00fcesseselere, spor kurulu\u015flar\u0131ndan aile ve \u015fah\u0131s ar\u015fivlerine kadar \u015fehrin hayat\u0131na temas eden hemen her sahadan izler burada bir araya geliyor.<\/p>\n Ar\u015fivin en eski malzemesinin 1737 tarihli olmas\u0131 ise insan\u0131n \u00f6n\u00fcne bir anda yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 as\u0131rl\u0131k bir tarih cetveli seriyor.<\/p>\n Osmanl\u0131 idaresindeki Ni\u015f\u2026<\/p>\n XIX. asr\u0131n b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri\u2026<\/p>\n S\u0131rp idaresine ge\u00e7i\u015f\u2026<\/p>\n Balkan Sava\u015flar\u0131\u2026<\/p>\n Yugoslavya\u2026<\/p>\n Ve bug\u00fcn\u00fcn S\u0131rbistan\u2019\u0131na uzanan uzun, kimi yerde kesintili, kimi yerde birbirine eklenen bir serencam.<\/p>\n Bu sebeple Ni\u015f Tarih\u00ee Ar\u015fivi\u2019ni mahall\u00ee bir \u015fehir ar\u015fivi olarak g\u00f6rmek eksik kal\u0131r. Ni\u015f, as\u0131rlar boyunca imparatorluklar\u0131n, ordular\u0131n, ticaret yollar\u0131n\u0131n ve farkl\u0131 cemaatlerin kesi\u015fti\u011fi bir Balkan \u015fehriydi. Burada muhafaza edilen her vesika, \u015fartlara g\u00f6re Ni\u015f\u2019in hudutlar\u0131n\u0131 a\u015farak Balkan tarihinin daha geni\u015f meselelerine temas edebilir.<\/p>\n \u00dcstelik ar\u015fivin binas\u0131 da muhafaza etti\u011fi maziden ayr\u0131 de\u011fil.<\/p>\n Ni\u015f Kalesi\u2019nin kuzeybat\u0131 k\u0131sm\u0131nda bulunan ve XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan kalan yap\u0131, iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 aras\u0131nda k\u0131\u015fla olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f. Asker\u00ee birliklerin kaleden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 1949 y\u0131l\u0131nda ar\u015five tahsis edilmi\u015f, 1975 y\u0131l\u0131nda ise k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131 olarak devlet korumas\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f.<\/p>\n Bir vakit askerlerin girip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 odalarda bug\u00fcn vesikalar\u0131n muhafaza ediliyor olmas\u0131 bana ayr\u0131ca manidar geliyor.<\/p>\n Mek\u00e2n ayn\u0131; fakat vazifesi de\u011fi\u015fmi\u015f.<\/p>\n Evvelce asker bar\u0131nd\u0131ran duvarlar \u015fimdi \u015fehrin hat\u0131ralar\u0131n\u0131 sakl\u0131yor.<\/p>\n Raflardan Pencerelere \u00c7\u0131kan Tarih<\/strong><\/p>\n Ar\u015fivin en ho\u015f taraflar\u0131ndan biri, tarih bilgisini binan\u0131n i\u00e7inde hapsetmemesi.<\/p>\n Binan\u0131n pencereleri k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u00e7\u0131k hava sergisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Ni\u015f tarihine ait \u015fahsiyetler, hadiseler ve muhtelif tarih\u00ee unsurlar bu pencereler vas\u0131tas\u0131yla ziyaret\u00e7iyle bulu\u015fuyor.<\/p>\n Fakat i\u015f bununla da kalm\u0131yor.<\/p>\n Bu sergiyi tamamlamak \u00fczere geli\u015ftirilen \u201cProzori Istorijskog Arhiva Govore\u201d<\/strong> uygulamas\u0131, ar\u015fivin fizik\u00ee mek\u00e2n\u0131yla dijital d\u00fcnyay\u0131 bir araya getiriyor.<\/p>\n Uygulamada pencerelerde yer alan 18 farkl\u0131 tarih\u00ee unsur hakk\u0131nda daha geni\u015f bilgi edinmek, a\u00e7\u0131klamalar\u0131 okumak ve ilave g\u00f6rsellere ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn. S\u0131rp\u00e7a, \u0130ngilizce ve Rus\u00e7a dil se\u00e7eneklerinin bulunmas\u0131, Ni\u015f\u2019e d\u0131\u015far\u0131dan gelenler i\u00e7in de sergiyi eri\u015filebilir k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Ar\u015fiv binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki QR kod arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla uygulamaya ula\u015f\u0131labiliyor; mobil uygulama ma\u011fazalar\u0131nda da \u201cProzori Istorijskog Arhiva\u201d<\/strong> ad\u0131yla bulunabiliyor.<\/p>\n Bence projenin as\u0131l g\u00fczelli\u011fi teknolojik olmas\u0131ndan ziyade, ar\u015fiv fikrine getirdi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck fakat zarif yorumda sakl\u0131.<\/p>\n Ar\u015fiv denildi\u011finde zihnimizde \u00e7o\u011fu zaman kapal\u0131 depolar, kataloglar, tasnif numaralar\u0131, kutular ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 masalar\u0131 belirir. Burada ise vesika kendi mek\u00e2n\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor; \u015fehrin g\u00fcndelik hayat\u0131na kar\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n \u0130nsan bir pencerenin \u00f6n\u00fcnde duruyor, telefonunu \u00e7\u0131kar\u0131yor ve bir anda y\u00fcz elli sene evvel o \u015fehirde ya\u015fam\u0131\u015f bir devlet adam\u0131n\u0131n, yap\u0131lm\u0131\u015f bir binan\u0131n yahut ya\u015fanm\u0131\u015f bir hadisenin hik\u00e2yesine d\u00e2hil oluyor.<\/p>\n Ni\u015f\u2019te benim kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan isimlerden biri de Mithat Pa\u015fa oldu.<\/p>\n <\/p>\n Bir Pencereden XIX. Asra: Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019i<\/strong><\/p>\n Osmanl\u0131 XIX. asr\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan yahut bu devre biraz merak duyan biri i\u00e7in Mithat Pa\u015fa s\u0131radan bir isim de\u011fildir.<\/p>\n Ahmed \u015eefik Mithat Pa\u015fa, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son asr\u0131ndaki \u0131slahat aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, merkez ile ta\u015fra aras\u0131ndaki yeni idare anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve nihayet me\u015frutiyet fikrinin en dikkat \u00e7ekici simalar\u0131ndan biri.<\/p>\n Fakat onu \u00e7o\u011fu zaman \u0130stanbul\u2019daki b\u00fcy\u00fck siyas\u00ee hadiseler i\u00e7inde hat\u0131rlar\u0131z.<\/p>\n Sadrazaml\u0131\u011f\u0131\u2026<\/p>\n Kanun-\u0131 Esasi\u2026<\/p>\n S\u00fcrg\u00fcn ve Taif\u2026<\/p>\n Oysa Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n devlet adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in \u0130stanbul\u2019dan biraz uzakla\u015f\u0131p Balkanlara, bilhassa Ni\u015f\u2019e bakmak gerekiyor.<\/p>\n Ar\u015fiv uygulamas\u0131nda g\u00f6rev s\u00fcresi 1860\u20131864 olarak verilmekle beraber tarih\u00ee kaynaklarda Ni\u015f valili\u011fi esas itibar\u0131yla 1861\u20131864 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6steriliyor. K\u0131sa say\u0131labilecek bu m\u00fcddet, Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n sonraki idar\u00ee hayat\u0131nda tatbik edece\u011fi pek \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcncenin tecr\u00fcbe edildi\u011fi m\u00fchim bir devre oldu.<\/p>\n Ni\u015f o s\u0131rada farkl\u0131 din\u00ee ve etnik topluluklar\u0131n bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, siyas\u00ee bak\u0131mdan hassas bir Osmanl\u0131 Balkan \u015fehriydi.<\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n burada yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015flerden biri asker\u00ee hayat\u0131n yeniden tanzim edilmesiydi. K\u0131\u015flalar yapt\u0131rd\u0131; askerlerin \u015fehir merkezinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. B\u00f6ylece askerlerle Hristiyan ahali aras\u0131nda ya\u015fanan g\u00fcndelik ihtilaflar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 hedeflendi.<\/p>\n Bu, k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnen fakat devrin \u015fartlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ehemmiyetli bir idar\u00ee tercihti.<\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019i idare ederken g\u00f6sterdi\u011fi tav\u0131rda, devlet otoritesini tesis etmek kadar farkl\u0131 cemaatler aras\u0131ndaki m\u00fcnasebetleri m\u00fcmk\u00fcn mertebe s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctme gayreti de g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Yol A\u00e7mak, \u015eehri De\u011fi\u015ftirmek<\/strong><\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019teki faaliyetlerinin m\u00fchim bir k\u0131sm\u0131n\u0131 imar te\u015fkil ediyordu.<\/p>\n Yollar\u0131n tanzim ve \u0131slah\u0131na giri\u015fildi. Ar\u015fivin Mithat Pa\u015fa\u2019ya ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmde verilen bilgiye g\u00f6re, yollar\u0131n d\u00fczenlenmesinin ard\u0131ndan \u015fehirdeki mal nakliyat\u0131 alt\u0131 kata kadar artt\u0131.<\/p>\n Bu rakam, bir yolun XIX. as\u0131r \u015fehir hayat\u0131nda ne ifade etti\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan k\u0131ymetli.<\/p>\n Yol, ta\u015f ve topraktan ibaret de\u011fildi.<\/p>\n Mal\u0131n pazara ula\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn mahsul\u00fcn\u00fc satabilmesiydi.<\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n \u015fehirler aras\u0131nda daha kolay gidip gelmesiydi.<\/p>\n Haberin, ticaretin ve devletin ta\u015fraya ula\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n Mithat Pa\u015fa bununla iktifa etmedi; y\u00fck ve yolcu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir nakliye \u015firketinin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. B\u00f6ylece imar faaliyeti iktisad\u00ee hayata ba\u011flanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n Onun Ni\u015f idaresine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dikkat \u00e7eken hususlardan biri tam da budur: Yap\u0131lan i\u015fler birbirinden kopuk g\u00f6r\u00fcnmez. Yol ticarete, ticaret maliyeye, maliye kamu hizmetlerine, kamu hizmetleri de \u015fehir hayat\u0131n\u0131n yeniden tanzimine ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n Menafi Sand\u0131\u011f\u0131 ve Bir M\u00fcessesenin De\u011fi\u015fen Talihi<\/strong><\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019teki en m\u00fchim te\u015febb\u00fcslerinden biri Menafi Sand\u0131\u011f\u0131 idi.<\/p>\n Mahall\u00ee mali imk\u00e2nlar\u0131n bir araya getirilmesi ve \u00fcreticinin desteklenmesi fikri etraf\u0131nda \u015fekillenen bu te\u015fkilatlanma, ilerleyen y\u0131llarda Osmanl\u0131 memleket sand\u0131klar\u0131 tecr\u00fcbesinin geli\u015fmesinde de m\u00fchim bir yer tutacakt\u0131.<\/p>\n Ni\u015f\u2019te bu kaynaklardan kamu i\u015flerinde faydalan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Ortodoks Katedrali\u2019nin in\u015fas\u0131na da katk\u0131 sa\u011fland\u0131. Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n katedralin yap\u0131m\u0131yla bizzat ilgilendi\u011fi ve \u015fahsen ba\u011f\u0131\u015fta bulundu\u011fu da ar\u015fiv uygulamas\u0131nda zikrediliyor.<\/p>\n Bu ayr\u0131nt\u0131, devrin Ni\u015f\u2019ini anlamak bak\u0131m\u0131ndan kayda de\u011fer.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc kar\u015f\u0131m\u0131zda M\u00fcsl\u00fcman bir Osmanl\u0131 valisinin, idaresindeki Hristiyan ahalinin ibadethanesinin in\u015fas\u0131na destek verdi\u011fi bir tablo var. Tanzimat sonras\u0131 Osmanl\u0131 idaresinin tebaa anlay\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimin ta\u015frada ald\u0131\u011f\u0131 \u015fekli g\u00f6rmek bak\u0131m\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck fakat manal\u0131 bir misal.<\/p>\n Daha ilgin\u00e7 olan ise bu m\u00fcessesenin Ni\u015f\u2019in 1878\u2019de Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinden \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonraki serencam\u0131.<\/p>\n S\u0131rp idaresi sand\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmak yerine devrald\u0131 ve kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda yeniden tanzim etti. Ar\u015fivdeki bilgilere g\u00f6re bu mali imk\u00e2nlar daha sonra su tesisat\u0131, lise ve tar\u0131m istasyonu gibi yat\u0131r\u0131mlarda kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n Devlet de\u011fi\u015fmi\u015fti.<\/p>\n Bayrak de\u011fi\u015fmi\u015fti.<\/p>\n \u0130darenin dili ve siyas\u00ee merkezi de\u011fi\u015fmi\u015fti.<\/p>\n Fakat bir \u00f6nceki devrin meydana getirdi\u011fi m\u00fcessese, ba\u015fka bir idarenin elinde yeni bir \u015fekil alarak ya\u015famaya devam etmi\u015fti.<\/p>\n Balkan tarihini ilgin\u00e7 k\u0131lan teferruatlardan biri de belki budur. Siyas\u00ee tarihin \u00e7izdi\u011fi sert hudutlar\u0131n alt\u0131nda g\u00fcndelik hayat\u0131n ve m\u00fcesseselerin devam eden ba\u015fka bir hik\u00e2yesi vard\u0131r.<\/p>\n Hastane ve Ni\u015f Islahhanesi<\/strong><\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019teki faaliyetleri s\u0131hhiye sahas\u0131na da uzand\u0131.<\/p>\n \u00c7ele Kula (\u0106ele Kula) civar\u0131nda devrinin \u015fartlar\u0131na g\u00f6re olduk\u00e7a iyi s\u0131hh\u00ee imk\u00e2nlara sahip bir hastane yapt\u0131rd\u0131. Ar\u015fivdeki bilgiye g\u00f6re bu hastane daha sonra bug\u00fcnk\u00fc asker\u00ee hastanenin n\u00fcvesini te\u015fkil etti.<\/p>\n Fakat Ni\u015f\u2019teki sosyal \u0131slahat\u0131n en dikkate de\u011fer \u00f6rneklerinden biri Islahhane oldu.<\/p>\n 1863 y\u0131l\u0131nda kurulan Ni\u015f Islahhanesi, din fark\u0131 g\u00f6zetmeksizin yetim ve himayeye muhta\u00e7 \u00e7ocuklara hizmet etmek \u00fczere te\u015fkil edilmi\u015fti. \u00c7ocuklar\u0131n bar\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, onlara e\u011fitim veriyor, ayn\u0131 zamanda bir meslek \u00f6\u011frenmelerine imk\u00e2n tan\u0131yordu. M\u00fcessese i\u00e7erisinde s\u0131hh\u00ee hizmetlerin de bulunmas\u0131, te\u015febb\u00fcs\u00fcn i\u00e7tima\u00ee mahiyetini daha da belirgin h\u00e2le getiriyordu.<\/p>\n Bir bak\u0131ma yetimhane, mektep, meslek e\u011fitimi ve sosyal yard\u0131m ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Ni\u015f\u2019teki bu tecr\u00fcbe daha sonra Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131n\u0131n ba\u015fka \u015fehirlerinde kurulacak \u0131slahhanelere de numune te\u015fkil etti. Osmanl\u0131 matbuat\u0131nda buran\u0131n imparatorlu\u011fun \u201cilk modern meslek okulu\u201d mahiyetinde takdim edildi\u011fine dair bilgiler de bulunuyor.<\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f\u2019teki idaresine bu cepheden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u0131slahat kelimesinin b\u00fcrokratik bir d\u00fczenlemeden daha geni\u015f bir mana ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Mesele devlet dairelerinin nas\u0131l i\u015fleyece\u011finden ibaret de\u011fildi.<\/p>\n Soka\u011f\u0131n, mektebin, hastanenin, \u00e7ocu\u011fun, t\u00fcccar\u0131n, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ve farkl\u0131 inan\u00e7lara mensup ahalinin de bu yeni idare tasavvurunda bir yeri vard\u0131.<\/p>\n Ar\u015fivdeki Mithat Pa\u015fa ile Tarihteki Mithat Pa\u015fa Aras\u0131nda<\/strong><\/p>\n Ni\u015f Tarih\u00ee Ar\u015fivi\u2019nde Mithat Pa\u015fa hakk\u0131nda verilen bilgileri okurken dikkatimi \u00e7eken hususlardan biri, bug\u00fcnk\u00fc S\u0131rp tarih anlat\u0131s\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ifadeler oldu.<\/p>\n Ar\u015fiv uygulamas\u0131 Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman ve Hristiyan ahali aras\u0131ndaki m\u00fcnasebetleri yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun bir gayret g\u00f6sterdi\u011fini ifade ediyor. Ortodoks Katedrali\u2019ne verdi\u011fi destek de bu \u00e7er\u00e7evede anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7ele Kula, uygulamada do\u011frudan \u201cOsmanl\u0131 ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn sembol\u00fc\u201d \u015feklinde tarif edilmi\u015f. Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n bu yap\u0131y\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, ancak M\u00fcsl\u00fcman ahalinin kuvvetli muhalefeti sebebiyle bunu ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fi aktar\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Tam da burada ar\u015fiv ba\u015fka bir \u015fey anlatmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n Art\u0131k XIX. as\u0131rdaki Ni\u015f\u2019i de\u011fil, XXI. asr\u0131n S\u0131rbistan\u2019\u0131n\u0131n XIX. asra nas\u0131l bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da okuyorsunuz.<\/p>\n Tarih\u00e7ilik bak\u0131m\u0131ndan bu ayr\u0131m m\u00fchimdir.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc bir ar\u015fivde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bilgi kadar o bilginin hangi kelimelerle takdim edildi\u011fi de dikkate de\u011ferdir. \u201c\u0130syan\u201d, \u201ckurtulu\u015f\u201d, \u201ci\u015fgal\u201d, \u201cfetih\u201d, \u201cter\u00f6r\u201d, \u201c\u0131slahat\u201d gibi kelimeler \u00e7o\u011fu vakit \u00e7\u0131plak birer tarih terimi de\u011fildir; onlar\u0131 kullanan cemiyetin ge\u00e7mi\u015fle kurdu\u011fu m\u00fcnasebetten de izler ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Bu sebeple Ni\u015f\u2019teki uygulamada Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n anlat\u0131s\u0131n\u0131 okumak benim i\u00e7in iki ayr\u0131 metni ayn\u0131 anda okumak gibiydi.<\/p>\n Biri XIX. asr\u0131n Osmanl\u0131 Ni\u015f\u2019i.<\/p>\n Di\u011feri o Ni\u015f\u2019i bug\u00fcn hat\u0131rlayan S\u0131rbistan.<\/p>\n Ar\u015fiv, bu ikisinin aras\u0131ndaki mesafeyi fark etmeye imk\u00e2n veriyor.<\/p>\n Ni\u015f\u2019ten Tuna Vilayeti \u2019ne, Oradan Me\u015frutiyet\u2019e<\/strong><\/p>\n Mithat Pa\u015fa\u2019n\u0131n Ni\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131 sonraki siyas\u00ee hayat\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n Ni\u015f\u2019te kazand\u0131\u011f\u0131 idar\u00ee tecr\u00fcbe, 1864 y\u0131l\u0131nda te\u015fkil edilen Tuna Vilayeti idaresinde daha geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte tatbik edece\u011fi uygulamalara zemin haz\u0131rlad\u0131. Mahall\u00ee idareden yol ve ula\u015f\u0131ma, ziraatten maarife, maliyeden sosyal yard\u0131ma kadar farkl\u0131 sahalarda Ni\u015f\u2019te tecr\u00fcbe etti\u011fi usullerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 daha geni\u015f bir co\u011frafyaya ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n Y\u0131llar sonra iki defa sadrazaml\u0131k makam\u0131na gelen Mithat Pa\u015fa, Osmanl\u0131 siyas\u00ee tarihindeki as\u0131l \u015f\u00f6hretini 1876 Kanun-\u0131 Esasi ve I. Me\u015frutiyet s\u00fcrecinin \u00f6nde gelen simalar\u0131ndan biri olarak kazand\u0131.<\/p>\n Fakat Ni\u015f\u2019te onun hakk\u0131nda okuduk\u00e7a, Kanun-\u0131 Esasi\u2019nin Mithat Pa\u015fa\u2019s\u0131ndan evvel ba\u015fka bir Mithat Pa\u015fa beliriyor:<\/p>\n Yol yapt\u0131ran bir vali.<\/p>\n Islahhane a\u00e7an bir idareci.<\/p>\n Sand\u0131k kuran bir reformcu.<\/p>\n Hastane yapt\u0131ran, k\u0131\u015flalar\u0131 \u015fehir d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131yan, farkl\u0131 dinlere mensup ahalinin m\u00fcnasebetlerini tanzim etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir ta\u015fra y\u00f6neticisi.<\/p>\n Belki de onun sonraki siyas\u00ee fikirlerini anlamak i\u00e7in \u00f6nce bu Mithat Pa\u015fa\u2019ya bakmak gerekiyor.<\/p>\n Hayat\u0131n\u0131n sonu ise Osmanl\u0131 siyas\u00ee tarihinin en hazin sahifelerinden biri oldu. II. Abd\u00fclhamid devrinde s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilen Mithat Pa\u015fa, Taif\u2019te hapsedildi ve 1884 y\u0131l\u0131nda burada hayat\u0131n\u0131 kaybetti.<\/p>\n Bir \u015eehri Pencerelerinden Okumak<\/strong><\/p>\n Ni\u015f Tarih\u00ee Ar\u015fivi\u2019nden ayr\u0131l\u0131rken zihnimde kalan \u015fey, tek ba\u015f\u0131na Mithat Pa\u015fa de\u011fildi.<\/p>\n Ar\u015fivin kendisiydi.<\/p>\n \u00dc\u00e7 asra yakla\u015fan vesika hazinesi, eski k\u0131\u015fla binas\u0131, pencerelerdeki simalar, farkl\u0131 devletlerin birbirinden devrald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcesseseler ve b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00fczerine bug\u00fcn\u00fcn dijital d\u00fcnyas\u0131ndan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir pencere\u2026<\/p>\n Prozori Istorijskog Arhiva Govore\u2026<\/em><\/p>\n \u0130smi ba\u015fta ho\u015f bir kelime oyunu gibi geliyor.<\/p>\n Fakat binan\u0131n \u00f6n\u00fcnde biraz vakit ge\u00e7irince ne demek istedi\u011fi daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Pencereler ger\u00e7ekten konu\u015fuyor.<\/p>\n Birinde Osmanl\u0131 Ni\u015f\u2019i beliriyor, di\u011ferinde S\u0131rp tarihi. Birinde bir devlet adam\u0131n\u0131n portresi, \u00f6tekinde \u015fehrin ba\u015fka bir devrine ait hat\u0131ra. Telefonunuzdaki uygulamay\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise pencerenin arkas\u0131ndaki hik\u00e2ye biraz daha geni\u015fliyor.<\/p>\n Ni\u015f\u2019e yolu d\u00fc\u015fenlerin Ni\u015f Kalesi i\u00e7erisinde bulunan Tarih\u00ee Ar\u015fiv\u2019e u\u011framalar\u0131n\u0131, binan\u0131n pencerelerindeki sergiyi incelemelerini ve daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in \u201cProzori Istorijskog arhiva\u201d uygulamas\u0131n\u0131 indirmelerini bilhassa tavsiye ederim. Uygulama, pencerelerde g\u00f6r\u00fclen tarih\u00ee \u015fahsiyet ve hadiselerin hik\u00e2yelerini ilave bilgi ve g\u00f6rsellerle takip etmeye imk\u00e2n veriyor.<\/p>\n Bir tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 i\u00e7in ar\u015fivin cazibesi malumdur. Fakat bu defa beni etkileyen, vesikalar\u0131n bulundu\u011fu raflardan ziyade onlar\u0131n d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lan y\u00fcz\u00fc oldu.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc Ni\u015f\u2019te ge\u00e7mi\u015f, kapal\u0131 bir ar\u015fiv kutusunun i\u00e7inde beklemiyor.<\/p>\n Kalenin i\u00e7inde, XIX. as\u0131rdan kalma bir binan\u0131n penceresinden bug\u00fcne bak\u0131yor.<\/p>\n \u00d6n\u00fcnden ge\u00e7enlerin bir k\u0131sm\u0131 fark etmeden yoluna devam ediyor. Bir k\u0131sm\u0131 duruyor. Bir k\u0131sm\u0131 telefonunu \u00e7\u0131kar\u0131p o pencerenin ard\u0131ndaki hik\u00e2yeyi okumaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n Belki \u015fehirleri birbirinden ay\u0131ran \u015fey de budur.<\/p>\n Baz\u0131lar\u0131 mazisini abidelerine yazar.<\/p>\n Baz\u0131lar\u0131 meydanlar\u0131na.<\/p>\n Ni\u015f ise bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ar\u015fivinin pencerelerine b\u0131rakm\u0131\u015f.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bir \u015fehrin mazisini tan\u0131mak i\u00e7in bazen en me\u015fhur meydan\u0131ndan ayr\u0131lmak gerekir. Turist kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131n takip etti\u011fi…<\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":4793,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"om_disable_all_campaigns":false,"_uag_custom_page_level_css":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[179],"tags":[],"ppma_author":[220],"class_list":["post-4792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar"],"yoast_head":"\n<\/p>\n
\n
\n
![\"Ziraat](\"https:\/\/d38vousazc6cao.cloudfront.net\/Images\/Shop\/49\/Product\/11149\/400\/c8e721eed21340d0b2553362e863539c.jpg\")
<\/p>\n\n
![\"Erdo\u011fan](\"https:\/\/images.korfezdehaber.com\/haberler\/2022\/09\/erdogan_acikladi_balikesir_ile_nis_kardes_sehir_olacak_h112578_9b307.jpg\")
<\/p>\n![\"Monument](\"https:\/\/dynamic-media-cdn.tripadvisor.com\/media\/photo-o\/03\/60\/0b\/18\/monument-to-the-liberators.jpg?w=1200&h=1200&s=1\")
<\/p>\n![\"N\u0130\u015e](\"https:\/\/www.haydiavrupaya.com\/resimler\/sehirler\/Nis-281.jpg\")
<\/p>\n