\u015eu be\u011fenmedi\u011fimiz Halit Ziya’ya bakar m\u0131s\u0131n\u0131z? Hani \u015fu A\u015fk-\u0131 Memnu’nun (yasak a\u015fk) yazar\u0131 diye burun k\u0131v\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Halit Ziya’ya….
\nHatta Sabatayist diye b\u00fchtan edip uzak durdu\u011fumuz Halit Ziya’ya..
\n” K\u0131rk Y\u0131l ” adl\u0131 hat\u0131rat\u0131nda Halit Ziya;
\n“Elimde mevcut olan kitaplara yeniden celbedilen eserler inzimam ederken (eklenirken) bir menba mebzuliyeti ( kaynak bollu\u011fu) aras\u0131nda yegane m\u00fc\u015fk\u00fcl olan cihet m\u00fctevazin (\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc), m\u00fctenasip (orant\u0131l\u0131), b\u00fct\u00fcn hatlar\u0131 m\u00fctekabilen m\u00fctevazi umumi bir plan \u00e7izebilmekti. B\u00fct\u00fcn v\u00fccuda gelecek binan\u0131n malzemesi ortaya y\u0131\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra yapmaya karar vererek her hevesine k\u00fc\u015fade (a\u00e7\u0131k) olan s\u00fctunlara bunlardan doldurmaya ba\u015flad\u0131m.(burada kastetti\u011fi genel edebiyat tarihi)
\nBu yaz\u0131lar\u0131n i\u00e7inde \u0130brani ve Sanskrit edebiyat\u0131 tarihleri en ziyade intizam alt\u0131na yaz\u0131labilmi\u015f olanlard\u0131. Birincisi i\u00e7in Ahd-i Atik’i ( i\u00e7inde Tevrat, Hz. Musa’dan sonra gelen Yahudi peygamberlerin hayat\u0131, Hz. Davut’un mezmurlar\u0131, Hz. S\u00fcleyman’\u0131n s\u00f6zleri ve Hz. Eyyub’un hikayelerinden olu\u015fan Ketib\u00fcm’den m\u00fcte\u015fekkildir) te\u015fkil eden kitaplar, “Agniyet\u00fc’l- Agani”, “Mezamir-i Davut, Ernest Renan’\u0131n “Elsine-i Saniye” hakk\u0131ndaki eseri, ikincisi i\u00e7in bir vakitler en me\u015fhur m\u00fc\u015fte\u015friklerin i\u015ftirakiyle te\u015fekk\u00fcl eden “\u015eark K\u00fct\u00fcphanesi” k\u00fclliyat\u0131nda bulunabilen asar (eserler) ile Lahor’un Hint Edebiyat\u0131 tarihi nam kitab\u0131 en k\u0131ymettar birer memba oldu. Beni bu \u015eark edebiyat\u0131 i\u00e7inde en ziyade d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren Arap edebiyat\u0131 idi. Ve Ziya Pa\u015fa’n\u0131n “Harabat” k\u00fclliyat\u0131nda Arap\u00e7a m\u00fcntehebat\u0131ndan istifade \u00e7arelerini b\u00fcy\u00fck bir korku ile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bir yandan da Kur’an’\u0131 Kerim’i bir ders halinde asl\u0131 ile T\u00fcrk\u00e7e ve Frans\u0131zca terc\u00fcmeleri aras\u0131nda mukabele yaparak tetkik ediyordum. Bu son i\u015fte “Tibyan” ile Kasimirski terc\u00fcmesi ve bilhassa Jules le Beaume’un “Kur’an’\u0131n Tahlil\u012b Terc\u00fcmesi” nam eseri bana vefakar bir rehber oldu.” diye anlat\u0131rken bu a\u015fka, bu azime hayran kalmamak elde de\u011fil.
\nBu sat\u0131rlar\u0131n devam\u0131nda \u015eimal edebiyat\u0131 ile de ilgilendi\u011finden, Rus ve Fin edebiyat\u0131n\u0131n numunelerini inceledi\u011finden de bahsediyor…
\nHalit Ziya, b\u00fct\u00fcn bunlarla ilgilenirken ailesi \u0130zmir’in \u00f6nde gelen varl\u0131kl\u0131 ve sayg\u0131n ailelerinden olan U\u015fakl\u0131gil ailesinden gelmekle beraber edebiyat alemi i\u00e7inde bir l\u00fcmpen hayat\u0131 ya\u015fayan bir z\u00fcppe olmam\u0131\u015f hi\u00e7…
\nGencecik ya\u015fta \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6nce babas\u0131n\u0131n ticarethanesinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f sonra buradan ayr\u0131larak gen\u00e7 ya\u015f\u0131nda bir d\u00f6nem hem Osmanl\u0131 Bankas\u0131’nda memur olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, hem \u0130zmir R\u00fc\u015fdiyesi’nde Frans\u0131zca \u00f6\u011fretmenli\u011fi yapm\u0131\u015f hem de \u0130zmir’in en \u00fcnl\u00fc gazetesi “Hizmet” gazetesini \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Her bir g\u00fcne \u00fc\u00e7 i\u015f, bir koltu\u011fa \u00fc\u00e7 karpuz s\u0131\u011fd\u0131rm\u0131\u015f…
\nHalit Ziya adeta bir Frenk \u015fehri olan \u0130zmir’de bir Frenk gibi ya\u015fasa da M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131nda s\u00f6z ettirmez kimseye. “K\u0131rk Y\u0131l” adl\u0131 kitab\u0131nda okuduklar\u0131ma g\u00f6re U\u015fakl\u0131gil s\u00fclalesi ile ilgili Sabatayist iddialar\u0131 pek do\u011fru g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bir di\u011fer ad\u0131 Helvac\u0131zade olan s\u00fclalesi hakk\u0131nda Halit Ziya bu hat\u0131rat kitab\u0131nda,
\n“U\u015fakizade…
\nEvet, ta T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6be\u011finden, kar\u0131\u015f\u0131ks\u0131z, bulan\u0131ks\u0131z halis T\u00fcrk kan\u0131ndan, ta U\u015fak’tan geldik” diyor.
\nBabas\u0131ndan bahsederken de;
\n“\u0130zmir’den gelince babam\u0131 Ey\u00fcp’e sevkeden sebebi onun kalbi temay\u00fcllerinde aramak laz\u0131md\u0131r. O, daha sonralar\u0131 sabit oldu, bir i\u015f adam\u0131 olmaktan ziyade bir fikir ve his adam\u0131 idi. Zaman\u0131nda yegane tahsil zeminini te\u015fkil eden Arap ve Acem lisanlar\u0131yla i\u015ftigal edilmi\u015f, hen\u00fcz \u00e7ocuk iken babas\u0131n\u0131n yan\u0131nda hacca gitmi\u015f, Farisi ile ziyade u\u011fra\u015fmas\u0131ndan Mesnevi ve Haf\u0131z-\u0131 \u015eirazi ile fazla \u00fclfet husule gelmi\u015f, onlar\u0131n telkiniyle kendisini tasavvufla i\u015ftigale sevketmi\u015f idi.” diyor.
\nYine, isminin konulmas\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 paragrafta;
\nBen do\u011funca babam\u0131n pek derin hislerle taziz etti\u011fi muhibbinin(babas\u0131n\u0131n sevgili dostu Mehmet Bey) kuca\u011f\u0131na verilmi\u015fti, kula\u011f\u0131ma o ezan okumu\u015f ve parma\u011f\u0131n\u0131 dudaklar\u0131ma bast\u0131rarak bana mehmet Halit Ziyaettin ismini vermi\u015f.” diyor.
\nBu anlat\u0131lanlar\u0131 okuyunca U\u015fakizade’ler nas\u0131l Sabatayist olur diye bunu diyenlere k\u0131zmaktan kendimi alam\u0131yorum.
\n1- U\u015fakl\u0131y\u0131z, halis T\u00fcrk’\u00fcz diyor.
\n2- Babas\u0131 Hac\u0131 Halil Efendi, k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta babas\u0131yla hacca gitmi\u015f.(hacca gitmek Yakubiler d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer Sabatayist gruplarda g\u00f6r\u00fclen bir adet de\u011fildir. \u0130lk ba\u015fta \u00f6nc\u00fcleri bu adeti yerine getirseler de son devrelerde Yakubilerin de bu adeti yerine getirdikleri me\u015fkuktur.)
\n3- Kula\u011f\u0131na ezan okunarak ismi konulmu\u015f..
\nSabatayistler d\u0131\u015ftan M\u00fcsl\u00fcmanca g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler ama evlerinin i\u00e7ine zinhar \u0130slam’\u0131 sokmazlar… Halit Ziya’n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 bu kula\u011f\u0131na ezan okunmas\u0131 evde de \u0130slam adetlerinin oldu\u011funu ve Sabatayistlikle bir alakalar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir
\nHat\u0131ralar bazen tarih kitaplar\u0131nda tesad\u00fcf edemeyece\u011finiz ayr\u0131nt\u0131lar hakk\u0131nda daha sahih bilgilere ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin ruhunu anlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. “K\u0131rk Y\u0131l”adl\u0131 hat\u0131rat\u0131nda Halit Ziya U\u015fakl\u0131gil’in baz\u0131 \u015fahitlikleri ve ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enler de d\u00f6nemin ruhunu anlamak bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7 anekdotlara sahip.Bir g\u00fcn bir dostuyla gazetenin idarehanesinde sohbet ediyorlar. Dostunun sorusu \u00fczerine Halit Ziya iki k\u00fc\u00e7\u00fck roman haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, adlar\u0131n\u0131n Deli ve Dayda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
\nBunun \u00fczerine dostu; ” deli isminden \u00fcrkm\u00fcyor musunuz? bunun ismi sarahaten g\u00f6steriyor ki mevzuu da cinnete dair olacak. Bir kere bu kelime T\u00fcrk leh\u00e7esinden silinmi\u015ftir. Sultan Murat’\u0131n (Be\u015finci Murat) deli diye hal’olundu\u011funu ve Abd\u00fclhamit’in bu kelimeden korktu\u011funu bilirsiniz. O halde… ismi de\u011fi\u015ftirmek de kafi de\u011fil. Mademki mevzu cinnettir…” diyerek o d\u00f6nemin edebiyat d\u00fcnyas\u0131na kadar sinen ruhunu ortaya koymu\u015ftur.
\n\u00d6b\u00fcr roman\u0131n\u0131 ise ” mevhum bir diyar\u0131n, mesela Vasati(Orta) Asya’da bir memleketin ge\u00e7mi\u015f bir zaman\u0131nda gen\u00e7 bir sultan\u0131 var ki fira\u015f-\u0131 a\u015fk\u0131na (a\u015fk yata\u011f\u0131na) daima de\u011fi\u015fen gen\u00e7 k\u0131zlar al\u0131yor. Bunlardan biri “Dayda”; bu m\u00fclevves (i\u011fren\u00e7) a\u015fk gecesinden kurtulmaya imkan olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011finden hi\u00e7 olmazsa onun intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in sa\u00e7lar\u0131n\u0131n aras\u0131nda ince, k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fi\u015f…” \u015feklinde anlat\u0131nca dostu; “Bu daha fena” diyor. Abd\u00fclhamit’in m\u00fctemadiyen gen\u00e7 k\u0131zlar istifra\u015f (yata\u011fa atma) etti\u011fine bir i\u015faret ! Sonra, onun en ziyade sukastten korktu\u011funa herkes vak\u0131ft\u0131r” deyince bu iki k\u00fc\u00e7\u00fck roman \u00e7\u00f6pe gidiyor…
\nAbd\u00fclhamit gibi bir deha sultana \u0130slamc\u0131lar da dahil her g\u00f6r\u00fc\u015ften ayd\u0131n\u0131n neden muhalefet yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n ip ucunu bu yaz\u0131lanlarda g\u00f6rebiliriz…
\nA\u015fk\u0131 Memnu’yu okumad\u0131m, ba\u015fka kitaplar\u0131n\u0131 da… Kendisini teslimiyet\u00e7i bat\u0131c\u0131 bir yazar olarak bildi\u011fimden vakti zaman\u0131nda kitaplar\u0131na hi\u00e7 ilgi duymad\u0131m. Daha sonraki zamanlarda da A\u015fk-\u0131 Memnu filmi y\u00fcz\u00fcnden Halit Ziya’ya uzak durdum. Ancak “K\u0131rk Y\u0131l” adl\u0131 hat\u0131rat\u0131n\u0131 okurken kaleminin etkileyici\u011finin, \u00fcslubunun ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, kelime hazinesinin zenginli\u011finin, bilgi d\u00fcnyas\u0131n\u0131n derin ve enginli\u011fini fark\u0131na var\u0131nca sayg\u0131ya de\u011fer bir yazar oldu\u011funu \u00e7ok ge\u00e7 de olsa anlam\u0131\u015f oldum.
\nufuk doruk<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u015eu be\u011fenmedi\u011fimiz Halit Ziya’ya bakar m\u0131s\u0131n\u0131z? Hani \u015fu A\u015fk-\u0131 Memnu’nun (yasak a\u015fk) yazar\u0131 diye burun…<\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":1805,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"om_disable_all_campaigns":false,"_uag_custom_page_level_css":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[179,23,198],"tags":[],"ppma_author":[333],"class_list":["post-1804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arastirmalar","category-biyografya","category-ufuk-doruk"],"yoast_head":"\n